TARİHDE ARTVİN

Eskiden beri Türk boylarının yerleşim yeri olarak görülen Artvin'de hayat, çok eski çağlara dayanır. Bölgenin tarih öncesi yaşayışı, henüz tam olarak araştırılmış olmamakla beraber, eski yerleşme yerlerindeki kalıntılarından mezarlardan, temel açma ve yol yapımı gibi

nedenlerle yapılan kazılarda çıkan tarihi eşyalardan, çok eski bir yerleşim yeri olduğ ve madenlerin işletildiği anlaşılmaktadır.1930 yılında Artvin'de ve Şavşat'ın Meşeli Köyü'nde, 1955 yılında Yusufeli'nin Demirköy Köyü'nde bulunan bakır baltaların M.Ö.4000-3000, tunç olanların ise M.Ö.3000-2000 yıllarına ait olduğu uzmanlarca saptanmıştır. Bunlar Hurriler çağından kalma eserlerdir.

HURRİLER DÖNEMİ Asyanik denilen kavimlerden olup dilleri Türkçe gibi bitişken, yuvarlak kafalı ve uygar bir kavimdir. Bunların Doğu Anadolu ve Azerbaycan bölgelerineyerleştikleri gibi, Çoruh boyuna da yerleştikleri anlaşılmıştır. ARSAKLILAR DÖNEMİ 75 yıllarında Taok Bölgesinde Arsaklı Başbuğu Sembat, Kafkasların güneyine akın eden Hun ve Peçenek Kollarını yendi.182-186 yılları arasında Kafkaslar Kuzeyinden glen Akıncı Hazarlar ve Barseller (Borçalı Terekemeleri), Kalarcet'e yayılıpbölgeyi işgal ettiler. İşgalden sonra kurulan eyaletin kuzey kesiminde Borçka, Livana (Yusufeli, Artvin) Acara(Macahel), Şavşat, Tahoskar-Tavuskar diye anılan yerler bulunmaktaydı.

BİZANSLILAR DÖNEMİ Küçük Arsaklı ülkesinin doğusu, Perslerin hakimiyetine geçinde, Tayk Bölgesindeki Kartli'ye bağlandı. Daha sonraları Bizan İmparatoru Jüstinyen'in İran ile "Ebedi Barış"yapması üzerine eski Arsaklı'ların batı kesimi olan Erzurum ve Çoruh Bölgesi, Bizans idaresine geçti. İSLAM AKINLARI Hz.Ömer 636 Kasidiye ve Nihavend savaşlarında, İran Şahı lll.Yezgerd'i yenmiş, İran ülkesi İslamların eline geçmiştir. Müslümanların barış yolu ile aldıkları şehirler arasında başta Artvin olmak üzere Şavşat ve Ardanuç'ta vardı. İlk islam istilasından yedi yıl sonra Artvin ve çevresi Bizanslılar'ın eline geçti.VIII.yüzyılın ikinci yarısında Hazar Türkleri, Kür ve Aras boylarına yayıldılar. Bu sırada Artvin Bölgesi'de Hazarlara tabii olup Araplara karşı korundular.

ARDANUÇ BAGRATLILARI
Ardahan-Arsiyan-Şavşat-Tayk ve Acara bölgelerinden İlbeyi olan Bagratlı Adarnase, Hazarlı himayesine girdi. 786 yılında Harun Reşid, Tiflis'de İslam Emirliği'ni kurdurarak Ardahan Ahiska ve Tayk bölgeleri, Bağdat halifeliğine bağlı bulunan bu Tiflis-Arap Emirliğine tabi oldu.

SELÇUKLULAR 1054 yılında Tuğrul Bey, Bizans'ın Malazgirt kalesini kuşatırken, ordusunun diğer kollarını da Bayburt, Berkar Dağları ile Orta Çoruh boylarına kadar Bağdatlı ülkesini vurup yağmalıyordu.1064 yılı haziranında Bizans'lılardan Ani'yi,Bagratlı'lardan Çıldır'ı fetheden Selçuklu Sultanı Sultan Alpaslan, Bizans'a güvenerek saldırgan tutum izleyen IV.Bagrat'ı cezalandırmıştır. Aynı yıl Ardahan'ı, ertesi yıl da Ardanuç, Artvin, Borçka, Oltu, Tortum ve Yusufeli'yi ülkesine katmıştır. 1072 yılında Gürcistan Kralı Giorgi yine Bizans'ın yardımı ve kışkırtması ile Çoruh boyunu ele geçidi.1081 yılında Selçuklu Hükümdarı Melikşah, Emir Ahmet Kumandasında yeni bir ordu gönderdi. Biuordu Kral Giorgi'yi yenerek Erzurum ve Çoruh Bölgesini tekrar Türklerin hakimiyetine aldı. Anadolu'nun Moğollar tarafından istilası üzerine Artvin, Moğol hakimiyetine girdi. Artvin ve çevresi daha sonra sırasıyla Timur, Karakoyunlu, Akkoyunlu ve Safevilerin eline geçti.

OSMANLI DÖNEMİ
Fatih SultanMehmet, Trabzon Rum-Pontus Krallığını ortadan kaldırdıktan sonra, o sırada Artvin-Yusufeli-Ardanuç, Şavşat, Borçka Bölgeleri,Başkentleri Ardanuç Kale olan, Çıldır Atabeylerinin bir kolu elinde bulunuyordu. Ataeylerin bu koluna bağlı olan Şavşat-İmerhev-ve Acara-Macahel kesimi beyleri, kendi istekleriyle islamlığı kabul ederek Ardanuç Atabeyinden ayrılıp, Osmanlı Devletine bağlandılar. Daha sonra Şehzade Yavuz Selim'in Trabzon Valiliği sırasında Artvin Beyleri onun ayağına giderek kendilerininde korunmalarını dilemişlerdir. Bunun üzerine Yavuz, bir sefer daha yaparak Artvin'le Ardanuç'un bazı yerlerini de Osmanlı topraklarına katmış, çevre beylerine de ayrı bir beylik vermiştir. O sırada Ardanuç Atabey'i Mirza Çabuk Bey idi. Ardanuç Kalesinin savaşta fethedilmesi üzerine o yıl Osmanlılar'ın ilk Ardanuç Sancağı kurulmuş oldu.Erzurum Beylerbeyi Lala Mustafa Paşa bir müddet sonra Artvin'in de içinde bulunduğu ve merkezi Ahıska olan Çıldır Eyaleti örgütünü kurdu. Artvin, Yusufeli,Ardanuç, Şavşat bölgeleri bu sancağa bağlı iken Borçka, Hopa, Arhavi bölgeleri de Trabzon Eyaletine bağlı Batum Sancağı içinde bulunmuştur.

1877-1878 OSMANLI-RUS SAVAŞI 1877 yılında Ruslar Kars'a dördünce kez saldırdılar. Ahmet Paşa komutasındaki Türk Ordusu'na altı ay içinde dört meydan savaşında yenildiler. Fakat kışın yaklaşması üzerine orduyu terhise başlayan Ahmet Muhtar Paşa, 15 Ekim 1877'de Alaca Dağ'da bozuldu. Bir ay ağır toplarla dövülen Kars 18 Kasım 1877'de düşünce Ruslar şehirde 3 gün yağma yaptılar. 3 Mart 1878 Ayastafanos Antlaşması'nın 19.maddesi ve daha sonra imzalanan Berlin Kongresi'nin 58.maddesi gereğince Kars, Ardahan, Oltu ve Batum-Artvin ile birlikte savaş tazminatı yerine Çarlığa bırakıldı. Üç yılda bu bölgede yirmibin Türk halkı yeni sınırın içine göçtü. 1880'de Kars'a gelen Osmanlı Şehbender'i Mehmet Asım'ın arzuları ile bu göçlerin önü alınabildi. 1877-1917 yılları arası kırk yıllık çar idaresinde, Ardanuç Sancağı ikiye bölündü. Birkaç camii ve mescit yanında küçük medreselerin dışında, Türk Rüştiye Mektepleri kapatılmış, Anayurtla her türlü haberleşme irtibaı kesilmişti. Bölgede uygulanan Ruslaştırma siyasetine yerli halk hiçbir zaman kanmamış, yeniden Anavatana kavuşma umudunu hiç bir zaman kaybetmemişlerdir.

1917'de Bolşevik ihtilali çıkınca 1.Dünya savaşından çekilen Ruslarla 3 Mart 1918 de Brest Litowsk Antlaşması yapılmış ve 40 yıl önce savaş tazminatı olarak Ruslara verilen Ardahan, Kars ve Batum tekrar Anavatana kavuşmuştur. Ancak kısa bir süre sonra yenik olarak bitirdiğimiz 1.Dünya Savaşı sonunda pek çok vatan toprağımız gibi Artvin'de işgale uğramıştır.

ARTVİN'İN KURTULUŞU
10 Ağustos l920'de imzalanan Sevr Antlaşması, durumu aleyhimize çevirdi.Çünkü bölgede Ermenistan Devleti kurulmasını öngörüyor ve bu devletin sınırlarınıntespiti de Amerika Başkanı Wilson'a bırakılıyordu. Ermeni savaşı sonunda Kars kurtarılıp Şark Cephesi Kumandanlığı kurulduktan sonra eski 15.Kolorduyu zafere ulaştıran Kazım Karabekir Paşa artık cephenin kumandanı olarak karargahı ile Kars'ta bulunmaktaydı. Cephe kumandanı bundan sonra 3 Sancaktan olup, Gürcü işgalinde kalan Ardahan ve Batum'u da kurtarma faaliyetlerine girişmiştir.

İngilizler'deTürklerin bu başarılarından sonra Ermenistan hayalinden vazgeçmiş görünüyordu. Fakat Gürcüleri desteklemeye devam ediyorlardı. Kazım Karabekir Paşa Artvin-Ardahan çevrelerini "Sulh yolu ile ele geçirme zamanının geldiğini" Ankara'ya rapor ediyordu.

Ankara Hükümeti, Meclis'te yaptığı teklifle ilgili olarak tam yetki alıp Gürcü işgalinde bulunan yerlerin boşaltılmasını bir nota ile Gürcü Hükümeti'ne bildirirken, bir yandan da Şark Cephesi Kumandanlığı'na buyerlerin silah kuvvetleri ile de olsa işgal edilmesini emrediyordu. Son hükümet ültimatomunun süresi 22 Şubat 1921 gece yarısı sona eriyordu. Gürcistan Hükümeti Hükümetimizin belirttiği saat işgal yerlerini boşaltarak askerlerini geri çekmiş ve resmi birliklerimiz 6 Mart 1921 akşamı Artvin'e ulaştığında 7 Mart 1921 günü fiilen kurtuluş tahakkuk etmiştir.